Camperduin:
gevormd door wind,
water en mensen.
Achter het strand van vandaag schuilt een lange geschiedenis. Van vroege bewoning en stuivende duinen tot een zeeslag en een nieuwe kustlijn.
Een oude naam aan de kust
De naam Campthorpa komt al in de tiende eeuw in de bronnen voor. Later heette de nederzetting Camp of Kamp. De verklaring van die oudste naam is niet helemaal zeker. Het element ‘thorpa’ wordt in verband gebracht met een nederzetting; een relatie met de abdij van Egmond wordt als mogelijke verklaring genoemd.
Het Abtshuis bij de Kleiweg en Munnikenweg
Rond de kruising van de Kleiweg en de Munnikenweg ligt een bijzonder stukje geschiedenis van Camperduin. Oude kaarten tonen hier in de omgeving een abtshuis of abtswoning. Het archeologisch bureauonderzoek beschrijft deze woning op kaarten uit 1573 en 1680.
Op een kaart uit 1730 staat iets oostelijk van het huidige hoekperceel de ‘Abtsnol’: een kleine duinhoogte met daarop een woning. Mogelijk was dit dezelfde abtswoning. Het onderzochte hoekperceel zelf staat op die kaart als onbebouwd aangegeven.
De kaarten laten ook zien hoe bijzonder deze plek in het landschap ligt: precies bij de overgang van de hogere duinen naar het lage polderland. Die overgang is op de hoogtekaart nog duidelijk herkenbaar. Zo komen hier de geschiedenis van bewoning, duinen en waterbeheer samen.
Leven op de grens van duin en polder
De archeologische rapporten schetsen een landschap dat voortdurend veranderde. In de omgeving zijn vondsten uit de ijzertijd, de Romeinse tijd en de middeleeuwen bekend. Dat betekent niet dat elke plek in Camperduin in al die perioden bewoond was: de ligging en diepte van geschikte woonplekken verschilden sterk.
De duinen konden bescherming bieden, maar ook oprukken. Het bureauonderzoek noemt 64 woningen in Camp in 1632 en nog 20 in 1730. Als verklaring verwijst het rapport naar verplaatsende duinen. Bewoners verdienden hun brood onder meer met visserij, boerenarbeid, helm planten en werk aan de dijken.
Er heeft een Abtshuis gelegen in de omgeving van de Kleiweg en de Munnikenweg. De cirkel is overgenomen uit de architectenpresentatie; hij bepaalt niet de exacte ligging.
De kaart laat de ligging van Camp tussen duinen en polder zien.
Het wegenpatroon en het onderscheid tussen duinlandschap en polder zijn herkenbaar.
Bron: Achterbosch Architecten, welstandspresentatie van 27 februari 2023, p. 4. Jaartallen en markeringen volgens de presentatie. Klik op een kaart om te vergroten.
Dijken als levenslijn
Niet alleen de Noordzee vormde een bedreiging. Volgens het bureauonderzoek werd het dijktracé Nessedijk–Houtdijk–Kleiweg rond 1200 aangelegd om water vanuit de Rekere te keren. De ligging tussen hoge duinen en lage polders maakt duidelijk waarom waterbeheer hier al eeuwenlang bij het dagelijks leven hoort.
Ook de Hondsbossche Zeewering is onderdeel van die geschiedenis. In 1555 richtte Karel V een afzonderlijk hoogheemraadschap op voor het beheer van de Hondsbossche en de duinen tot Petten.
Overzicht van Camperduin, de zeewering en de omliggende polders.
Het landschap rond Camperduin aan het begin van deze eeuw.
Duidelijk zichtbaar is de overgang van het hoger gelegen duinlandschap naar de polders.
Bron: Achterbosch Architecten, welstandspresentatie van 27 februari 2023, p. 5. De rode pijlen zijn overgenomen uit de presentatie; de kleuren van de hoogtekaart geven hoogteverschillen weer. Klik op een kaart om te vergroten.
1797: de zeeslag bij Camperduin
Op 11 oktober 1797 troffen de Bataafse vloot van Jan Willem de Winter en de Britse vloot van Adam Duncan elkaar voor deze kust. De Britten wonnen. De slag maakte de naam Camperduin tot ver buiten Nederland bekend; in het Engels staat de gebeurtenis bekend als de Battle of Camperdown.
2015: een nieuw hoofdstuk voor de kust
Met de aanleg van de Hondsbossche Duinen kreeg de kust opnieuw een ander gezicht. In 2015 kwam vóór de bestaande zeewering een brede zandige kustversterking te liggen. De nieuwe duinen en het strand combineren bescherming tegen de zee met ruimte voor natuur en recreatie.
Wie hier nu langs de kust wandelt, kijkt dus naar een levend landschap. Het verhaal van Camperduin ligt zowel onder het zand als in de duinen van vandaag.
- Achterbosch Architecten, welstandspresentatie Villa Camperduin, 27 februari 2023, p. 4–5: historische kaarten en hoogtekaart.
- N.C. Tuinman, Hollandia reeks 715, archeologisch bureauonderzoek Camperduin, definitieve versie 22 september 2021, met name p. 17–25.
- N.C. Tuinman, Hollandia reeks 735, verkennend booronderzoek Camperduin, versie 22 september 2021, met name p. 15–19.
- Wikipedia — Camperduin (geraadpleegd 19 oktober 2026).
- Rijksmuseum — Slag bij Kamperduin, 1797.
- HHNK — Grenspaal aan de Spreeuwendijk bij Petten.
- Rijkswaterstaat — Kust Hondsbossche Duinen.
Historische gegevens zijn samengevat in eigen woorden. Archeologische waarnemingen op één onderzoekslocatie gelden niet automatisch voor heel Camperduin.